Ποιος κέρδισε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο;

battle-of-okinawaΣτις 9 Μαΐου του 1945, ώρα 0.43 π.μ, οι Ναζί παραδίδονται άνευ όρων στις Συμμαχικές Δυνάμεις βάζοντας τέλος στις πολεμικές επιχειρήσεις του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου στο Ευρωπαϊκό μέτωπο. Καθώς η εισβολή στη Ρωσία (επιχείρηση Μπαρμπαρόσα) βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, οι Γερμανοί αντιμετωπίζουν πανίσχυρη αντίσταση από το Σοβιετικό Στρατό. Οι Σοβιετικοί υπομένουν τη Γερμανική επίθεση, αντέχουν και τελικά περνάνε στην αντεπίθεση. Παράλληλα, στο δυτικό μέτωπο, πραγματοποιείται η μεγαλύτερη απόβαση της ανθρωπότητας στις ακτές της Νορμανδίας από τους Άγγλους και τους Αμερικάνους. Οι Γερμανοί έχοντας στείλει το μεγαλύτερο όγκο δυνάμεων στην ΕΣΣΔ, συντρίβονται από τις στρατιές των δυτικών συμμάχων. Οι Γερμανοί πλέον δέχονται αντεπίθεση από Ανατολή και Δύση. Με 2 μέτωπα ανοιχτά και ισχυρούς αντιπάλους εκατέρωθεν, ο κλοιός στενεύει για τη Γερμανία. Ο Σοβιετικός στρατός, όπως και ο Συμμαχικός λίγες μέρες αργότερα, μπαίνει στο Βερολίνο το οποίο καταστρέφεται σχεδόν ολοσχερώς, ώσπου ο Χίτλερ αυτοκτονεί στις 30 Απριλίου. Λίγες μέρες αργότερα, στις 9 Μαΐου, η Γερμανία συνθηκολογεί άνευ όρων με τις Συμμαχικές Δυνάμεις. Ο πόλεμος στην Ευρώπη τερματίζεται.

Ποια χώρα όμως πιστεύει η κοινή γνώμη πως έπαιξε τον κύριο ρόλο στην τελική ήττα των Ναζιστών;

Το YouGov.co.uk πραγματοποίησε μια ψηφοφορία, στην οποία πήραν μέρος 2565 ενήλικες Βρετανοί, ζητώντας τους να απαντήσουν στο ερώτημα «Ποιος πιστεύετε ότι έπαιξε σημαντικότερο ρόλο στη νίκη εναντίον των Ναζί στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;».

survey
Τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας του YouGov.co.uk

Τα αποτελέσματα δείχνουν εμφανέστατο προβάδισμα της Μεγάλης Βρετανίας, αφού συγκεντρώνει το 50%. Το 24% των ερωτηθέντων δεν γνώριζε την απάντηση. Το 13% υποστήριξε ότι η Σοβιετική Ένωση έπαιξε κυρίαρχο ρόλο ενώ μόλις το 9% υποστήριξε πως οι ΗΠΑ ήταν η δύναμη που κατανίκησε τους Ναζί. Μόλις ένα 4% υποστήριξε κάποιες άλλες χώρες. Το αποτέλεσμα μας εντυπωσιάζει. Αν και η Μεγάλη Βρετανία υπήρξε για μεγάλο διάστημα,  η μοναδική ελεύθερη χώρα που κήρυξε πόλεμο στον Άξονα και σίγουρα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην τελική νίκη των Συμμαχικών Δυνάμεων, το 50% που της αποδίδεται είναι υπερβολικό έναντι του 13% και 9% των δύο άλλων συμμετεχόντων, ακόμα και αν δεχτούμε πως η ψηφοφορία έγινε στην ίδια τη Μεγάλη Βρετανία.

Ας δούμε όμως και ένα άλλο γράφημα από τρεις διαδοχικές ψηφοφορίες που διεξήχθησαν στη Γαλλία τα έτη 1945, 1994, 2004, 2015 από το IFOP (French Institute of Public Opinion, founded 1938):

30740190_2028380620529805_938843691575934976_n
Έρευνα του Γαλλικού Ινστιτούτου Κοινής Γνώμης

Σε αυτό το γράφημα παρατηρούμε πως μεταβάλλεται η κοινή γνώμη της Γαλλίας μέσα στο χρόνο. Αμέσως μετά τον πόλεμο, οι Γάλλοι γνωρίζουν τα γεγονότα από πρώτο χέρι αφού είναι σύγχρονα με αυτούς και φυσικά τους αφορούν άμεσα. Η Γαλλία είναι ένα από τα μεγαλύτερα θύματα της επεκτατικής πολιτικής των Ναζί. Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός πως, αν και τους απελευθέρωσε ο συμμαχικός στρατός της Μεγάλης Βρετανίας και των ΗΠΑ, των 57% πιστεύει πως τη μεγαλύτερη συμμετοχή στη νίκη των συμμάχων έπαιξε η ΕΣΣΔ. Το 1994 όμως η κοινή γνώμη έχει αλλάξει ριζικά. Από το 57% του 1945, η ΕΣΣΔ συγκεντρώνει πλέον μόνο το 25% ενώ η αμερικάνικη συμβολή από το 20% του 1945 εκτοξεύεται στο 49% το 1994. Το ποσοστό των ΗΠΑ συνεχίζει να αυξάνεται το 2004 ενώ το 2015 παραμένει σε σταθερά περίπου επίπεδα. Αντίθετα το ποσοστό των Σοβιετικών έχει σταθεροποιηθεί γύρω στο 20-25% από το 1994 μέχρι το 2015. Η συμμετοχή της Μεγάλης Βρετανίας δεν έχει διαφοροποιηθεί ιδιαίτερα αφού παραμένει και στις 4 δημοσκοπήσεις σε ένα ποσοστό της τάξης του 12-18%.

Ας δούμε άλλο ένα γράφημα του YouGov.co.uk, της δημοσκόπησης του 2015 λίγες μέρες πριν τον εορτασμό των 70 ετών από το τέλος του πολέμου, που περιλαμβάνει αρκετές χώρες.

chart

Στο παραπάνω γράφημα κάνουμε τις εξής παρατηρήσεις: Μόλις 2 από τις 8 χώρες (Αγγλία – Νορβηγία) συγκεντρώνουν μεγάλο ποσοστό συμμετοχής της Αγγλίας. Στις υπόλοιπες χώρες το ποσοστό ποικίλει από 5% (Αμερική) μέχρι 24%. Οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό σε όλες τις άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Γερμανίας. Το ποσοστό για την ΕΣΣΔ παραμένει σε όλες τις χώρες εντυπωσιακά χαμηλό. Άξιο αναφοράς είναι το 4% της Γερμανίας. Όπως μας πληροφορεί η YouGov, πολλοί Γερμανοί υπέδειξαν σαν κύριο υπαίτιο της ήττας το ίδιο το 3ο Ράιχ!

  • Οι δημοσκοπήσεις με μια πρώτη ματιά αποκαλύπτουν την πιθανή επίδραση του εθνικισμού στα κράτη που πρωταγωνίστησαν στον πόλεμο. Έτσι λοιπόν μπορούμε να δικαιολογήσουμε τα ποσοστά των νικητριών ΗΠΑ και Μεγάλης Βρετανίας στα ιδία κράτη. Είναι φυσιολογικό οι ΗΠΑ να πιστεύουν ότι οι Αμερικάνοι νίκησαν τον πόλεμο, το ίδιο ισχύει και για τους Άγγλους.
  • Αναλύοντας τα γραφήματα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ένα σημαντικό παράγοντα. Αμέσως μετά τον πόλεμο, τη σκυτάλη πήρε ένας νέος, διαφορετικός τύπος πολέμου: Ο Ψυχρός Πόλεμος. Ο απομονωτισμός της ΕΣΣΔ επηρέασε την κοινή γνώμη. Ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν ένας αγώνας εντυπώσεων για την Αμερική και τη ΕΣΣΔ. Η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε το 1991 με «νικητή» τις ΗΠΑ. Λαμβάνοντας αυτό υπόψη, δικαιολογείται η στροφή της κοινής γνώμης της Γαλλίας που παρατηρείται στο δεύτερο γράφημα το έτος 1994.
  • Τα γραφήματα του YouGov έχουν κάποιες υποσημειώσεις που επιβεβαιώνουν τα παραπάνω: Οι Αμερικανοί ηλικίας 18-29 ετών ήταν οι ηλικιακές ομάδες που πιθανότατα πίστευαν την ΕΣΣΔ, αν και προτιμούν τις ΗΠΑ κατά 36% (ΕΣΣΔ: 16%). Ωστόσο, οι Αμερικανοί 65 και άνω, οι οποίοι βίωσαν την αποκορύφωση της αμερικανικής – σοβιετικής αντιπαλότητας, διάλεξαν τις ΗΠΑ παρά τη Σοβιετική Ένωση κατά 66% (ΕΣΣΔ: 9%). Αν και οι νέοι δεν βιώνουν τον ψυχρό πόλεμο, οι μνήμες είναι ακόμα νωπές.
  • Δεδομένων των παραπάνω, παρατηρούμε ότι όλα τα κράτη που συμμετέχουν στα δημοψηφίσματα, ανήκουν στη σφαίρα επιρροής την ΗΠΑ. Μια αντίστοιχη έρευνα σε κράτη – πρώην μέλη της ΕΣΣΔ θα μας έδινε πολύτιμες πληροφορίες.

Παρόμοιες έρευνες όμως έχουν γίνει και στη Ρωσία. Το 2015, Σχεδόν τα δύο τρίτα των Ρώσων (63%) είναι πεπεισμένοι ότι η ΕΣΣΔ θα μπορούσε να έχει κερδίσει τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο χωρίς τη βοήθεια των Συμμάχων. Ωστόσο, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας για τη Δημόσια Γνώμη της Ρωσίας, το ποσοστό των ερωτηθέντων που μοιράζονται αυτή την άποψη έχει μειωθεί από το 71% που ήταν το 2001. Ο αριθμός εκείνων που αναγνωρίζουν το ρόλο των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Γαλλίας είναι μόλις 23%. Η έρευνα που διεξήχθη εν όψει της 70ής επετείου από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 2015, αποκάλυψε επίσης το διπλάσιο αριθμό εκείνων που δεν έχουν απάντηση στο ερώτημα (από 7% έως 15%). Όπως και πριν, οι περισσότεροι Ρώσοι (87%) θεωρούν τη συμβολή της Σοβιετικής Ένωσης στη νίκη ως καθοριστική. Ο ρόλος της Μεγάλης Βρετανίας θεωρείται ασήμαντος κατά 36% και αρκετά μεγάλος κατά 26%.Ο ρόλος της Γαλλίας, θεωρείται ασήμαντος κατά 34% και αρκετά μεγάλος κατά 22%. Για τις ΗΠΑ, οι ερωτηθέντες είναι εξίσου πιθανό να εκφράσουν και τις δύο απόψεις (30%). Επιπλέον, ένας σημαντικός αριθμός ερωτηθέντων (47%) πιστεύει ότι η Κίνα δεν βοήθησε καθόλου στην καταπολέμηση των Ναζί.

Ενδιαφέρουσα επίσης είναι και η Έρευνα VCIOM:
Η έρευνα σε εθνικό επίπεδο πραγματοποιήθηκε στις 22-23 Αυγούστου 2009. 1600 άτομα σε 140 πόλεις και χωριά σε 42 περιοχές της Ρωσίας ερωτήθηκαν. Το στατιστικό περιθώριο σφάλματος δεν υπερβαίνει το 3,4%. Σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας της Ρωσικής Δημόσιας Γνώμης, τα τελευταία επτά χρόνια (από το 2001) η γνώμη των Ρώσων πολιτών για το ρόλο ορισμένων χωρών στη νίκη του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου έχει αλλάξει. Το ποσοστό των Ρώσων που πιστεύουν ότι η ΕΣΣΔ συνέβαλε περισσότερο έχει μειωθεί από 92% σε 87%. Λιγότεροι άνθρωποι θεωρούν τον ρόλο της Βρετανίας ως ήσσονος σημασίας (36% αντί για 42%), μαζί με την Κίνα (18% αντί για 27%), την Αμερική (30% αντί για 39%) και τη Γαλλία (34% αντί για 39%). Ταυτόχρονα, περισσότεροι ερωτηθέντες δίνουν πίστωση στις ΗΠΑ, θεωρώντας ότι η Αμερική αποτελεί τη βασική δύναμη για την παύση του Χίτλερ.

Η άποψη του υπουργού Εξωτερικών του Χίτλερ Joachim von Ribbentrop

Bundesarchiv_Bild_183-H04810,_Joachim_von_RibbentropΟ υπουργός Εξωτερικών του Χίτλερ Joachim von Ribbentrop παραθέτει τρεις κύριους λόγους για την ήττα της Γερμανίας:

  1. «Απροσδόκητα πεισματική αντίσταση από τη Σοβιετική Ένωση»

Η απάντηση του Ρίμπεντροπ φαίνεται να μας καλύπτει. Η Σοβιετική Ένωση κατάφερε να νικήσει παρουσιάζοντας τεράστιες στρατιές εναντίον των Ναζί. Οι σοβιετικοί στρατιώτες και οι απλοί πολίτες πολέμησαν με πείσμα και η αντοχή τους ήταν απερίγραπτη. Μην ξεχνάμε ότι οι απώλειες της ΕΣΣΔ φτάνουν τα 26.000.000 στρατιώτες και άμαχο πληθυσμό, από τη στιγμή που οι ΗΠΑ και οι Βρετανοί χάσανε περίπου 450.000 στρατιώτες ο καθένας. Οι πρώτες στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ναζί σταμάτησαν μπροστά στη σθεναρή αντίσταση του Ρώσικου πληθυσμού (Λένινγκραντ, Μόσχα, Στάλινγκραντ). Οι Ναζί δεν κατάφεραν να ολοκληρώσουν τους αντικειμενικούς τους στόχους πριν έρθει ο βαρύς ρώσικος χειμώνας με αποτέλεσμα αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για τη Ρωσική αντεπίθεση.

2. «Η μαζική προμήθεια όπλων και εξοπλισμού από τις ΗΠΑ στη Σοβιετική Ένωση, βάσει της συμφωνίας δανειοδότησης.»

Ο δεύτερος λόγος που παραθέτει ο Ρίμπεντροπ είναι εξίσου σημαντικός. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος, δεν είναι μόνο πόλεμος στο πεδίο της μάχης. Είναι και πόλεμος προμηθειών, αγώνας παραγωγής. Οι ΗΠΑ δεν μπήκαν αμέσως στον πόλεμο, παρά μετά το 1942. Δε χρειάστηκε να διαθέσουν στρατιώτες. Όσο ο στρατός του Χίτλερ που πολεμούσε στην Ευρώπη, οι ΗΠΑ είχαν το έμψυχο δυναμικό για να κρατήσουν την παραγωγή τους σε ψηλά επίπεδα. Ο Ρούσβελτ είχε συμφωνήσει την αποστολή υλικού στο Στάλιν. Έτσι η ΕΣΣΔ δε χρειάστηκε να επικεντρωθεί τόσο στην παραγωγή όσο στον ίδιο τον πόλεμο. Η αποστολή τροφής, πολεμοφοδίων, όπλων κλπ, έπαιξε τεράστιο ρόλο στην έκβαση του πολέμου. Πρόκειται για μια πτυχή του πολέμου που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή αλλά σίγουρα το ίδιο σημαντική με τις ίδιες τις μάχες. Παραθέτουμε ένα τμήμα της συνομιλίας Ρούσβελτ – Στάλιν σχετικά με την τροφοδοσία των ΗΠΑ στην ΕΣΣΔ:

Στάλιν προς Ρούσβελτ:«Καλό θα ήταν αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μας εξασφάλιζαν οπωσδήποτε την παράδοση των κάτωθι προμηθειών κατά μήνα:
Καταδιωκτικά αεροπλάνα: 500 
Φορτηγά αυτοκίνητα: 8 με 10.000
Αλουμίνιο: 5.000 τόνους
Εκρηκτικές ύλες: 4 με 5.000 τόνους
Εξάλλου, έχει μεγάλη σημασία να εξασφαλισθεί η προμήθεια εντός 12 μηνών 2.000.000 τόνων σιτηρών»

Ρούσβελτ προς Στάλιν: «Έδωσα οδηγίες να σας αποσταλεί κατά το υπολειπόμενο τρίμηνο του 1943, συμπληρωματικά, ο κάτωθι αριθμός αεροπλάνων, εκτός του νέου πρωτοκόλλου συμφωνίας: 78 βομβαρδιστικά B-25, 29.600 καταδιωκτικά P-40H. Δεν διαθέτουμε πιο ευέλικτα καταδιωκτικά από τα P-40H, που χρησιμοποιήθηκαν με εξαιρετική επιτυχία στη Βόρεια Αφρική.«

3. «Η επιτυχία των Δυτικών Συμμάχων στον αγώνα για την υπεροχή του αέρα.»

Τα εύσημα εδώ πάνε στην Αγγλική RAF. Η πρώτη μάχη σε ολόκληρο τον πόλεμο που χάθηκε για τους Ναζί, ήταν η αερομαχία που διεξήχθη μεταξύ της RAF και της Luftwaffe πολιορκώντας και βομβαρδίζοντας την Αγγλία. Πολλές μάχες σε ολόκληρη την Ευρώπη νικήθηκαν χάρη στην αεροπορική ισχύ των Ναζί. Η Luftwaffe έσπειρε τρόμο και πανικό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η αγγλική RAF όμως τελικά επικράτησε. Ο Richard Overy, καθηγητής σύγχρονης ιστορίας στο King’s College του Λονδίνου αναφέρει: «Η αεροπορική βομβιστική εκστρατεία, διέσπασε πολλούς ανθρώπινους και στρατιωτικούς εξοπλισμούς από το μέτωπο στη Ρωσία, ενώ περιορίζει την επέκταση της γερμανικής πολεμικής οικονομίας».

Η άποψη του Ρίμπεντροπ είναι ικανοποιητική και συμφωνεί με την ιστορική αλήθεια. Οι δυνάμεις που παίξανε κυρίαρχο (αλλά όχι μοναδικό) ρόλο στην καταστροφή των Ναζί ήταν δύο: Η ΕΣΣΔ στη μάχη και οι ΗΠΑ στην παραγωγή.

Παρατηρώντας τα γραφήματα, παρατηρούμε πώς η ιστορία γράφεται και ξαναγράφεται ανάλογα την εποχή και τις συνισταμένες δυνάμεις που ασκούνται σε αυτή. Η ιστορική γνώση βομβαρδίζεται, παρεμποδίζεται, αλλοιώνεται. Η δημόσια ιστορία καλλιεργεί συνειδήσεις, τάσεις και απόψεις. Αποτελεί ισχυρό όπλο και πολλές φορές να γίνει εργαλείο δημαγωγίας.  Τα γεγονότα ήταν είναι και θα είναι σταθερά. Το ζήτημα είναι πως τα ερμηνεύουμε και πάνω απ’ όλα, γιατί.

Δημήτρης Παπαγιαννάκης

Πηγές
www.ifop.fr
www.youGov.co.uk
news.bbc.co.uk
www.rt.com

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s